เปิดทางรอด 3 ธุรกิจในตำนาน กับความท้าทายที่ตกมาสู่ทายาทรุ่น 3

"ธุรกิจครอบครัว" ถือเป็นหัวใจสำคัญของเศรษฐกิจไทย แต่ความท้าทายสำคัญอยู่ที่การถ่ายโอนกิจการสู่รุ่นที่ 3 ซึ่งถูกมองว่าเป็น “จุดเปลี่ยนชี้ชะตา” ว่าธุรกิจจะสามารถก้าวต่อไปได้อย่างมั่นคงหรือสะดุดลง 

PPTV Wealth พามาไขความลับในการก้าวข้าม GEN 3 พร้อมแนวทางสู่การรักษาและต่อยอดความมั่งคั่งให้ยั่งยืนจากรุ่นสู่รุ่น ผ่านมุมมองและแนวคิดของธุรกิจในตำนานของไทยอย่าง น้ำปลาแท้ตราหอยนางรม  น้ำมันถั่วเหลืองตราองุ่น และน้ำพริกเผาไทยตราแม่ประนอม

เพราะโอกาสสานต่อธุรกิจไม่ใช่ใครก็ได้ที่มีโอกาส 

มุมมองแรกกับเจ้าของแบรนด์ น้ำปลาแท้ตราหอยนางรม นายพันธ์ชนะ รัตนประสิทธิ์ กรรมการผู้จัดการ บริษัท น้ำปลาพิไชย จำกัด ได้เปิดเผยมุมมองความยากของการรับช่วงต่อในการทำธุรกิจว่า ถ้าหากย้อนกลับไปเมื่อ 20 ปีก่อน ช่วงเวลาของการเปลี่ยนผ่านในแต่ละช่วงจะใช้เวลาค่อนข้างนาน ทำให้เรามีเวลาปรับและเตรียมตัวเตรียมตัวได้ทัน 

ซึ่งแตกต่างจากปัจจุบัน ที่มีการเปลี่ยนแปลงค่อนข้างเร็วมาก ดังนั้น เราต้องคอยหาข่าวสารและข้อมูลตลอดเวลา ว่าจะมีการเปลี่ยนแปลงอะไรที่เข้ามาใหม่ เช่น เรื่องภาษีนำเข้าของสหรัฐ เรื่องของเศรษฐกิจ หรือเรื่องของแนวโน้มภาวะเศรษฐกิจ ว่าจะเป็นอย่างไรต่อ ซึ่งเป็นเรื่องที่ต้องศึกษาหาข้อมูลให้เยอะ เพื่อเตรียมตัวไว้ล่วงหน้า และเป็นการรับมือหากมีเหตุการณ์เหล่านี้เกิดขึ้น จะได้ไม่ต้องใช้เวลานานในการปรับตัว 

“เราโชคดีที่ธุรกิจของเราเป็นธุรกิจอาหาร ซึ่งธุรกิจประเภทนี้จะไม่ค่อยมีปัญหาในเรื่องของความผันผวนในเรื่องของเศรษฐกิจ หรือในเรื่องของวิกฤติต่างๆ แต่ความท้าทายคือเราจะต้องทำให้สินค้าของเราอยู่ในมาตรฐานเพื่อให้ลูกค้าใช้ต่อเนื่องไปตลอดเท่านั้น" 

นายพันธ์ชนะ บอกด้วยว่า บางครั้งคนที่มาเป็นทายาทอาจมีความคิดที่อยากก้าวออกไปทำธุรกิจอื่นๆ หรือไม่ได้อยากสานต่อธุรกิจของครอบครัวที่เป็นสิ่งที่เราคุ้นเคยมาตั้งแต่เด็กๆ หรือเป็นสิ่งที่เห็นจนเบื่อและอยากจะออกไปหาสิ่งใหม่ที่ชอบหรือสิ่งอื่นที่มีความท้าทาย 

ตนเองจึงอยากฝากข้อคิดไว้ว่า คุณคือหนึ่งในคนที่เป็นลูกเจ้าของธุรกิจ อยากให้มองว่าคุณคือผู้โชคดี ซึ่งหากมองกลับกันอาจมีใครหลายๆคน ที่อยากมาอยู่ในตำแหน่งนี้ที่อยากเป็นเจ้าของธุรกิจ แต่เค้าไม่มีโอกาส จึงกลายเป็นว่าถ้าหากคุณไม่เก็บมันเอาไว้ วันนึงคุณก้าวออกไปและถ้าคุณพลาดคุณจะเสียใจ ดังนั้น อยากใากข้อคิดถึงใครที่กำลังจะก้าวออกมา ให้มองว่าคุณโชคดีแล้ว ที่เป็นเจ้าของธุรกิจ เพราะคุณมีโอกาส และอยากให้มองว่า คุณสามารถทำธุรกิจ สามารถต่อยอด ขยายโอกาสการเติบโตต่อไปอีกได้

"ผมเคยก้าวออกไปจากธุรกิจที่ครอบครัววางไว้ให้ คือการทำอสังหาริมทรัพย์ แต่ต้องยอมรับว่าแค่ความชอบและความถนัดอย่างเดียวมันคงไม่พอ เพราะมันก็มีบางอย่างที่ต้องใช้ทั้งความรู้ อย่างเช่น เรื่องการก่อสร้าง ซึ่งผมเคยพลาดมาก่อนแล้ว เพราะผมขาดทุนกับธุรกิจที่ผมก้าวออกมาทำด้วยตัวเอง" นายพันธ์ชนะ กล่าว 

ความยากเต็ม 100 ให้ 50 ฝ่าทุกวิกฤตด้วยวิธีวางแผนการเงิน

ด้านเจ้าของแบรนด์ น้ำมันถั่วเหลืองตราองุ่น นายพาชัย จันทร์พิทักษ์ ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท น้ำมันพืชไทย จำกัด (มหาชน)  ได้แชร์วิธีที่จะก้าวข้ามผ่านทุกวิกฤตเพื่อพาธุรกิจให้รอด ว่า ส่วนตัวมองว่าการวางแผนทางการเงินเป็นสิ่งที่สำคัญที่สุดในการทำธุรกิจ เนื่องจากความท้าทายของการทำธุรกิจในยุคนี้ ทั้งแมคโคร ทั้งไมโคร มีความซับซ้อนไม่ว่าจะเป็นภาวะเศรษฐกิจโลก สงครามทางการค้า หรือความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ ทำให้การทำงานรวมไปถึงวิธีการทำงานมันเปลี่ยนไป ไม่ว่าจะเป็นเชิงซัพพลายเชน การป้องกันความผันผวนในเรื่องต่างๆ ซึ่งสำคัญมากที่จะต้องจัดการให้ดีเพื่อให้ธุรกิจอยู่รอด 

โดยนายพาชัย กล่าวว่า ความผันผวนมันจำกัดได้ด้วยงบการเงินที่แข็งแกร่ง การรักษาการเงินที่แข็งแกร่งจะทำให้เราสามารถมีความทนทานต่อความไม่แน่นอนต่างๆได้มากกว่าคนอื่น การบริหารการเงิน การตัดสินใจลงทุนต่างๆ จะต้องพิจารณาอย่างดี รวมถึงการใช้งบประมาณต่างๆต้องรอบคอบ ว่าจะทำอย่างไรให้งบการเงินของเราดูดีได้ในทุกมิติ ทั้งในมิติของผู้ถือหุ้นและมิติของผู้บริหาร ดังนั้น การทำให้งบการเงินแข็งแรงมันจะทำให้เราผ่านพ้นอุปสรรคต่างๆไปได้ง่ายกว่าคนที่ไม่ได้วางแผนทางการเงิน

และถ้าหากให้ประเมินความยากในการสานต่อธุรกิจของครอบครัวในฐานะที่เป็นรุ่นที่สาม ก็มองว่า ส่วนตัวถูกชาเลนจ์มาทุกปี ไม่ว่าจะเป็นสภาวะแวดล้อมต่างๆ ซึ่งบริบทธุรกิจของตนเองค่อนข้างที่จะเจอกับความผันผวนตลอดเวลาอยู่แล้ว ทั้งราคาต้นทุน ซึ่งมีความท้าทายในเนื้องานทุกวัน จึงขอให้ความยากในการสานต่อธุรกิจอยู่ที่ 50% จาก 100% พร้อมกับมองว่าการทำธุรกิจต่อจากครอบครัวก็ไม่ใช่เรื่องที่ยากขนาดนั้น

เจาะตลาด Healthy หนทางใหม่พาธุรกิจอยู่รอด

ขณะที่ เจ้าของแบรนด์น้ำพริกเผาไทยตราแม่ประนอมโดยนางสาวธนาภรณ์ ภาษาประเทศ ประธานกลุ่มงานการตลาดและการขายบริษัท พิบูลย์ชัยน้ำพริกเผาไทยแม่ประนอม จำกัด ยอมรับว่า ความยากและความท้าทาย ของการทำธุรกิจในยุคนี้ คือ เรื่องของการเปลี่ยนแปลงทางการตลาดที่ค่อนข้างเร็ว เพราะ ตั้งแต่ช่วงโควิดที่ผ่านมาทุกอย่างก็ถูกปรับไปเป็นออนไลน์ทั้งหมด  ดังนั้น เราต้องปรับตัวให้ทันกับการเปลี่ยนแปลงในปัจจุบัน เช่น ปรับการทำสื่อการตลาดไม่ใช่แค่เฉพาะออฟไลน์ แต่ต้องเจาะไปที่ตลาดออนไลน์ด้วย 

และไม่ใช่เพียงแค่ปรับวิธีการทำการตลาดอย่างเดียวเท่านั้น แต่ยังต้องปรับตัวในส่วนของสินค้าอีกด้วย โดยแม่ประนอมได้มีการเปลี่ยนแปลง ผลิตภัณฑ์ จากเดิมที่เป็นขวดแก้ว มาเป็นหลอดบีบเพื่อให้ลูกค้าใช้งานง่ายและพกพาสะดวก เข้ากับยุคสมัยที่เปลี่ยนไปมากขึ้น แต่ยังคงคุณภาพเหมือนเดิม 100% ไม่ใส่สี ไม่ใส่กลิ่น ไม่ใส่วัตถุกันเสีย 

นอกจากนี้ยังมีการปรับผลิตภัณฑ์ สำหรับคนที่รักสุขภาพด้วย เช่น ทำน้ำจิ้มไก่และน้ำพริกเผาแบบไม่มีน้ำตาล และภายในปีหน้าแบรนด์จะมีการทำสินค้า เพื่อตอบโจทย์ความต้องการของคนที่เป็นสายรักสุขภาพเพิ่มขึ้นอีกด้วย เช่น การทำสินค้าสินค้าประเภทอื่นๆแบบไม่ใส่น้ำตาล และการทำสินค้าลดโซเดียม 

ขณะที่มุมมองในฐานะที่ตนเองเป็นทายาทรุ่นสามที่มีโอกาสได้รับช่วงต่อทำธุรกิจนี้ นางสาวธนาภรณ์ กล่าวว่า การสานต่อธุรกิจของตนเองมีความท้าทายมาก เพราะมีความคาดหวัง ในการที่จะทำให้บริษัทเติบโตมากขึ้นในอนาคต  ซึ่งแนวทางที่ตนเองเลือกใช้ในการทำธุรกิจ สำหรับยุคปัจจุบัน คือการเปิดรับฟังความคิดเห็นใหม่ๆจากคนรุ่นใหม่ ซึ่งตอนนี้บริษัทมีพนักงานทุกช่วงวัยและทุกเจนเนอเรชั่น 

"ทำในสิ่งที่เรารักและรักในสิ่งที่เราทำ เมื่อเรารักในสิ่งที่เราทำแล้ว ไม่ว่าจะเป็นธุรกิจไหนหรือว่าทำอะไรก็แล้วแต่ จะส่งผลให้เรามีความมุ่งมั่น ว่าสิ่งๆนั้นจะต้องประสบความสำเร็จ และเราจะมองเห็นสิ่งที่เป็นความท้าทายหรืออุปสรรคออกไปในอีกรูปแบบ ซึ่งเราจะมองว่ามัน เปรียบเสมือนแบบทดสอบที่ให้เราคิดว่าจะแก้ไขอะไรได้บ้าง และทำให้สิ่งเหล่านั้นกลายเป็นประโยชน์สำหรับเรา" นางสาวธนาภรณ์ กล่าว

เปิด 3 อันดับ สร้างปมขัดแย้งของการทำธุรกิจในครอบครัว 

นายนิติ เนื่องจำนงค์ ผู้อำนวยการอาวุโส Wealth Planning and Family Office ธนาคารไทยพาณิชย์ จำกัด (มหาชน) เปิดเผยถึง 3 ปัญหาหลักที่มักเกิดขึ้นในการทำธุรกิจครอบครัว ได้แก่ 

1. การขาดการสื่อสารที่ดี ซึ่งบางครอบครัวอาจพูดคุยกันในคนไม่กี่คน โดยตัดทายาทบางคนออก ซึ่งถือเป็นจุดเริ่มต้นของปัญหา 

2.การไม่วางแผนโครงสร้างในการจัดสรรปันส่วน เช่น การจัดสรรผลประโยชน์ หรือผลตอบแทน และการบริหารจัดการในเชิงอำนาจที่แท้จริง ให้มีความชัดเจน

3.การไม่มีแผนรับมือในการทำธุรกิจที่มีดิจิทัลเข้ามาเกี่ยวข้อง ต้องยอมรับว่าปัจจุบันหลีกเลี่ยงไม่ได้ คือในยุคที่มีการส่งผ่านไปสู่ยุคดิจิทัล ซึ่งการเข้ามาของเทคโนโลยีที่สูง ไม่ว่าจะเป็น AI หรือเรื่องดิจิตอลต่างๆ ที่หลายหลายครอบครัวประสบปัญหา เพราะ ไม่ได้วางโครงสร้างที่พร้อมรองรับในการทำธุรกิจที่ดิจิทัลเข้ามาเกี่ยวข้อง 

อย่างไรก็ตามด้วยความท้าทายดังกล่าว ส่วนตัวมองว่าเป็นโอกาสที่ดี เนื่องจากธุรกิจครอบครัวมีโอกาสเติบโต แต่ว่าในการส่งผ่านของรุ่นสู่รุ่นนั้นจะต้องมีการสร้างโครงสร้างในครอบครัวให้ชัดเจน เพราะการที่ธุรกิจจะไปต่อได้ จะต้องมีการโครงสร้างที่แข็งแรง อย่างโครงสร้างของการถือหุ้น โครงสร้างของการบริหารงาน การมีส่วนร่วมในครอบครัว ก็เป็นปัจจัยสำคัญเช่นกัน  รวมถึงกาาหา s-curve ตัวใหม่ ในการที่จะเติบโตต่อไป หรือการต่อยอดด้วยการกระจายความเสี่ยงไปยังธุรกิจใหม่ที่แตกต่าง  

นายนิติ ได้ให้ข้อมูลด้วยว่า ธุรกิจครอบครัวถือเป็นหนึ่งธุรกิจที่มีมีบทบาทสำคัญที่จะช่วยยกระดับและกระตุ้น เศรษฐกิจไทยให้เติบโตได้ เนื่องจากธุรกิจครอบครัว มีแนวคิดที่จะมีการปรับเปลี่ยนรูปแบบธุรกิจหรือขยายธุรกิจให้มีมูลค่าเพิ่มขึ้น และส่วนใหญ่เป็นธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับคนไทย ทั้งอาหารและบริการและคนไทยมีความคุ้นเคยอยู่แล้ว 

ปัจจุบันกลุ่มธุรกิจครอบครัวส่วนใหญ่ มีแนวคิดที่จะขยายโอกาสทางธุรกิจด้วยการเข้าจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แต่ปัญหาอุปสรรคที่เกิดขึ้นเกิดจากความไม่เข้าใจ และความไม่มั่นใจของทายาททางธุรกิจรวมถึง ขาดความรู้แนวทางการทำธุรกิจรูปแบบใหม่ที่ใช้เทคโนโลยีและนวัตกรรมเข้ามาทำให้ไม่สามารถเข้าจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ได้ ซึ่งถือเป็นการสูญเสียโอกาสทางธุรกิจ ดังนั้น หากธุรกิจในครอบครัวจะขยายโอกาสทางธุรกิจได้จึงจำเป็นต้องหาผู้เชี่ยวชาญเข้ามาช่วยวางแผนบริหารจัดการแนวทางการดำเนินธุรกิจ ซึ่งจะสามารถทำให้ธุรกิจครอบครัวสามารถเติบโตไปตามแผนที่ตั้งเป้าไว้